Ikony zmącone – wernisaż wystawy malarstwa Pawła Wyborskiego
(wystawa potrwa do 26.02. 2026)
Od lat pozostaję w kręgu zainteresowania stylistyką ikony – to nawiązanie jest bardzo luźne, szerokie i absolutnie niekanoniczne. Ikonowa estetyka jest niezmiernie interesującym kodem kulturowym, niemniej szczególnie inspirująca wydaje się także jej materialna odrębność (odmienność substancji budującej samą ikonę, jak i bogaty materialnie kontekst wokół niej) oraz jej szczególne społeczne zakorzenienie – przypisywane jej osobliwe właściwości, jakimi cechuje się w świecie społecznym. Ikony albowiem mogły być kojarzone z obrazami żywymi/ożywianymi, aktywnymi samymi w sobie (np. pełniąc transcendentną rolę okien dających podgląd do innej rzeczywistości), jak i wplecionymi w szczególne aktywności uczestników religijnego rytuału. Istniały tradycyjne i ludowe przekonania o ponadnaturalnym pochodzeniu wielu ikon – ich pojawianiu się w szczególnych miejscach i okolicznościach. Oczywiste, że ku ikonom kierowane były także oczekiwania i prośby o interwencję, pomoc czy przychylność. Cały ten specyficzny charakter wynikający w dużej mierze ze specyfiki uspołecznienia ikony przekłada się na moje założenie o pewnej podmiotowości i sprawczości tych obrazów.
Pierwotnym i ważnym od samego początku mojego malarskiego myślenia o ikonie było przeświadczenie o głębokiej ambiwalencji tego doświadczenia, które stanowi kombinację fascynacji, ale i niepokoju wyrastającego na bazie onieśmielenia czy doświadczenia innej rzeczywistości. Myślę zresztą, że każda refleksja nad możliwością obrazowania niewyrażalnego powinna w jakiś sposób uwzględniać tę niedookreśloność, której spektrum zawierać ma się w Ottowskiej przestrzeni mysterium tremendum, a której świadomościowym refleksem u odbiorcy może być niepewność, poczucie dyskomfortu, przestrach czy lęk.
(Fragment tekstu Pawła Wyborskiego)