Kiedy wymawiamy nazwisko Mikołaj Kopernik, zwykle myślimy o astronomii. O człowieku, który „wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię”. Rzadziej kojarzymy go z konkretnymi miastami i regionami, w których dojrzewał, pracował i podejmował decyzje wykraczające daleko poza obserwacje nieba. Tymczasem Kujawsko-Pomorskie nie było jedynie tłem jego biografii. Było realnym gruntem pod stopami, przestrzenią codziennych obowiązków, sporów, obserwacji świata i ludzi.
Szlak Kopernikowski w Kujawsko-Pomorskiem pozwala zobaczyć Kopernika jako człowieka epoki renesansu osadzonego w konkretnym czasie i miejscu. To podróż nie tylko po zabytkach, lecz po krajobrazie intelektualnym, który ukształtował jednego z najważniejszych myślicieli w dziejach Europy.

Toruń jest miejscem narodzin Mikołaj Kopernik. 19 lutego 1473 roku przyszedł na świat w kamienicy przy dzisiejszej ulicy Kopernika, gdzie obecnie mieści się Dom Mikołaja Kopernika. To muzeum, które łączy autentyczną przestrzeń XV-wiecznego domu mieszczańskiego z nowoczesną narracją o epoce. Zwiedzający przechodzą przez rekonstruowane wnętrza, oglądają repliki dawnych instrumentów astronomicznych, a kontekst życia i pracy Kopernika uzupełniają projekcje filmowe, interaktywne ekrany oraz wizualizacje pokazujące realia Torunia i świata nauki przełomu średniowiecza i renesansu. Dzięki temu historia nie zamyka się w gablotach, lecz staje się czytelna i zrozumiała także dla współczesnego odbiorcy.

Kilkaset metrów dalej znajduje się kościół św. Jana Chrzciciela, w którym Kopernik został ochrzczony. Zachowana chrzcielnica z 1480 roku jest jednym z nielicznych materialnych świadków jego dzieciństwa. Na Rynku Staromiejskim stoi pomnik astronoma z 1853 roku, jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Uzupełnieniem wizyty jest Centrum Popularyzacji Kosmosu – „Planetarium – Toruń” oraz obserwatorium astronomiczne w Piwnicach, gdzie prowadzi się realne badania naukowe i organizuje pokazy nocnego nieba.
Sięgnij gwiazd w Kujawsko-Pomorskim – astronomia od Torunia po Piwnice

Grudziądz jest jednym z kluczowych punktów Szlaku Kopernikowskiego. 21 marca 1522 roku, podczas odbywającego się w mieście sejmiku Prus Królewskich, Kopernik wygłosił traktat „O szacunku monety”. Sformułował w nim zasadę, według której gorszy pieniądz wypiera lepszy – prawo aktualne do dziś.

Na grudziądzkim Rynku znajduje się pomnik Kopernika w nietypowej formie ławeczki. To symboliczne przełamanie dystansu między historią a współczesnością. W mieście działa także planetarium, które jako jedno z nielicznych w Polsce pokazuje Kopernika nie tylko jako astronoma, lecz również jako ekonomistę i pragmatyka.

Chełmno zachowało niemal nienaruszony średniowieczny układ urbanistyczny i jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów miasta kapitulnego (średniowieczne miasto należące do Kościoła, a nie do władcy świeckiego) w tej części Europy. Gotycka katedra Najświętszej Marii Panny była siedzibą kapituły, z którą Kopernik związany był przez swojego wuja, biskupa Łukasza Watzenrodego. To właśnie tu można zrozumieć instytucjonalne zaplecze, w którym kształtowała się jego pozycja jako uczonego i urzędnika. Monumentalne, surowe wnętrze świątyni pokazuje skalę struktur kościelnych, w których funkcjonował, zanim jego nazwisko stało się symbolem przełomu naukowego.

Z Chełmnem Mikołaja Kopernika łączyła rodzina. W tutejszym klasztorze benedyktynek mieszkały bowiem siostra przyszłego astronoma – Barbara, przyrodnia siostra matki – Katarzyna Peckau, a także siostrzenica – Krystyna, która to jednak z miłości porzuciła życie zakonne. Ponadto, jak twierdzą niektórzy badacze, Kopernik, przed wyjazdem na studia do Krakowa, miał pobierać nauki w Akademii Chełmińskiej.

Włocławek pojawia się na kujawsko-pomorskim odcinku Szlaku Kopernikowskiego jako ważny punkt kontekstowy, związany z realiami gospodarczymi i komunikacyjnymi epoki. Miasto nad Wisłą, z silnym zapleczem handlowym, pozwala spojrzeć na rzekę jako jedną z kluczowych arterii życia ekonomicznego czasów Kopernika. Gotycka katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny oraz symboliczne odniesienia do postaci astronoma przypominają o jego obecności w regionalnej pamięci kulturowej. To przystanek, który dopełnia opowieść o świecie, w jakim funkcjonował, nawet jeśli nie zachowały się tu jego osobiste ślady.

Brodnica znana jest z wysokiej wieży zamkowej, z której rozciąga się widok na Pojezierze Brodnickie. W mieście działa astrobaza, czyli lokalne obserwatorium astronomiczne dostępne dla zwiedzających. To przykład nowoczesnego wykorzystania dziedzictwa Kopernika w edukacji.

Golub-Dobrzyń, miasto podzielone rzeką Drwęcą, zachwyca zamkiem krzyżackim i zabytkami pamiętającymi czasy astronoma. Również tutaj funkcjonuje astrobaza, oferująca nocne obserwacje nieba i zajęcia popularyzujące astronomię.